Stenen of fairtrade stenen?

Fairtrade stenen, duurzaamheid, herkomst. Belangrijke topics momenteel in de edelstenenwereld. Toen ik ooit begon met de verkoop van stenen stond ik er nog niet echt bij stil dat er een keerzijde aan kon zitten. Stenen zijn mooi, energetisch fijn… Dus dat was het. Al snel stuitte ik op informatie over de herkomst van stenen en sinds die tijd verdiep ik mij steeds meer in de herkomst van stenen. In deze blog vertel ik je over mijn bevindingen en mijn gevoel hierover. .

De vorming van stenen

Stenen zijn oud, heel oud. Miljoenen jaren geleden zijn de meeste stenen gevormd in het diepst van de aarde waarbij vloeibaar gesteente hard werd en kristallen vormde. Dankzij verschillende mineralen, temperaturen en omgevingsfactoren zijn er nu meer dan 3000 soorten stenen bekend. En ook worden er nu nog regelmatig nieuwe soorten ontdekt. Al eeuwen lang zoeken mensen naar stenen en gebruiken deze voor zowel spirituele doeleinden als voor functionele doeleinden. Zoals bijvoorbeeld het graniet op een aanrecht of bergkristal in elektrische apparaten. Sinds ongeveer 2017 zijn stenen echt een trend in Nederland geworden. Bekende mensen zoals Adele en Kim Kardashian zweren bij het gebruik van stenen om bijvoorbeeld te kalmeren. Het is van een kleine industrie naar een grote industrie van miljarden euro’s wereldwijd gegaan. Waar er meer vraag is, stijgt doorgaans het aanbod. Er worden meer stenen dan ooit te voren gedolven en dit gaat niet altijd zonder kleerscheuren. De afgelopen tijd is er veel gezegd over ‘hoe slecht de industrie is’. Toch mag er ook wel eens licht geschenen worden op de andere kant. Aangezien het niet allemaal zo dramatisch slecht is als sommige mensen zeggen. Daarnaast slaan sommige ook weer de andere kant op en bieden ‘fairtrade stenen’ aan, iets wat eigenlijk niet kan.

De mijn, de mens en de natuur

Wat belangrijk is om te beseffen wanneer we het hebben over het mijnen naar stenen, is dat dit relatief kleine mijnen zijn vergeleken met een mijn voor steenkool, ijzer enzovoort. De laatstgenoemde mijnen zijn veel groter en doorgaans véél schadelijker voor de natuur dan de mijnen waar wij de stenen voor energetische toepassing vandaan halen. Mede omdat er veel meer vraag naar is en er meer geld mee te verdienen valt. Het is dus goed om het in perspectief te plaatsen en in te zien dat een auto veel ‘slechter’ is dan de rozenkwarts die je in je broekzak hebt zitten. Ik ben wel eens benieuwd of autoverkopers ook de mails krijgen die ik wel eens kreeg toen ik nog stenen verkocht, met beschuldigingen dat ik ‘zo slecht voor de natuur ben omdat ik stenen verkoop’.

De industrie is snel gegroeid en lange tijd redelijk ongeorganiseerd geweest zonder goede regelgeving en bewustzijn. Het is soms lastig te achterhalen wat uit welke mijn komt en hoe de omstandigheden zijn. Zo heb ik eens rozenkwarts ingekocht in 2020 die nog in een zak zat met daarop een label van 1989. Die stenen zijn dus al ruim 30 jaar geleden gemijnd! Dan is het al helemaal lastig te achterhalen hoe de werkomstandigheden toen waren. Toch probeerde ik bij het doen van inkopen goed op te letten wat waar vandaan komt. Met name ook of degene van wie ik het koop, weet hoe het zit. Graag kocht ik bij groothandels (of direct vanuit de mijn) die bijvoorbeeld de mijnen hebben bezocht of een aandeel hebben in de mijn.

Madagaskar

Eén van de landen waar veel stenen vandaan komen die worden verkocht voor hun energetische eigenschappen is Madagaskar. Een arm land en helaas nog niet met omstandigheden waar we trots op kunnen zijn. Er is veel corruptie en met name het illegaal mijnen naar bijzondere stenen zoals saffier is een groot probleem. Om die reden raad ik altijd af om saffier uit Madagaskar te verkopen. (Sowieso is het verkopen van robijn, diamant en saffier lastig wanneer je bewust wilt inkopen. Ze worden niet voor niks ‘bloedstenen genoemd’. Deze stenen staan regelmatig bovenaan de lijst van meest corrupte stenen.) Het is goed om te laten zien dat er goede dingen gebeuren dankzij de edelstenenindustrie. Zo zijn eigenaren van mijnen bezig om de mensen te ondersteunen. Ze bouwen scholen en stoppen tijd en energie in de veiligheid van de werknemers.

De productchain en fairtrade stenen

Nu is het niet alleen maar kommer en kwel. Er zit ook een goede kant aan de edelstenen trend en de stijgende vraag. Dorpen floreren dankzij de werkgelegenheid die ontstaat door de groeiende vraag. En juist doordat mensen verbetering willen, ondernemen steeds meer overheden acties om het welzijn in de mijnen te verbeteren. Dit gaat lang niet zo snel als dat we zouden willen helaas en dit komt mede door de vraag van de klanten. Mensen willen namelijk alles het liefst zo goedkoop mogelijk. En het moge duidelijk zijn, iets kan alleen heel goedkoop zijn als degene die ze mijnt er weinig tot niks aan verdient binnen deze productchain. Een fair price is dus belangrijk: iedereen mag (en moet) er iets aan verdienen.

Daarnaast is het belangrijk om te weten dat de stenen voor de spirituele markt regelmatig voortkomen uit mijnen die eerder zijn gebruikt voor het mijnen naar mineralen zoals kool en ijzer. Het is een soort ‘tweedehands’ gebruik van de mijn als bijvoorbeeld de kool eruit is gehaald. Bij veel mijnen voor de industriële mineralen zie je bergen met kristallen ernaast liggen. Deze worden afgedankt, want de mineralen die zij zoeken leveren veel meer op. Het is voornamelijk dus die industrie die de schade berokkent aan de natuur en niet perse het delven naar edelstenen.

Helaas is er nu een nieuwe trend die in mijn ogen enorm misleidend is, de fairtrade of duurzaam trend. Te pas en te onpas zie ik dit voorbij komen in berichten van verkopers op instagram en op hun website. Hun stenen zouden duurzaam gewonnen zijn of zelfs fairtrade zijn. ‘Fairtrade stenen’ is een naam/label die vrijwel onmogelijk is in de edelstenenwereld op dit moment doordat er nog niet genoeg regels zijn zodat stenen kunnen voldoen aan de criteria van dit label. Tenzij iemand echt zélf de steen uit de aarde heeft gehaald kan je niet spreken van fairtrade stenen. Ik vind het dus misleidend wanneer edelsteenverkopers dit label gebruiken. Fairtrade stenen bestaan niet. Ook hoeven we (nog) niet in de illusie te leven dat stenen op een duurzame manier gewonnen worden. Tenzij iemand een stukje barnsteen zelf op het strand heeft gevonden, is er (nog) niks duurzaam aan labradoriet, celestien en andere bekende stenen.

Mijn tips

Zowel kopers als verkopers zouden wat mij betreft meer verantwoordelijkheid mogen nemen voor hetgeen ze inkopen. Ga niet voor het goedkoopste, maar kijk of de verkoper weet wat hij of zij verkoopt en waar het vandaan komt. Een lijstje met tips:

• Wanneer een verkoper aura kwarts als ‘natuurlijke steen’ verkoopt is dat sowieso al een rode vlag – als ze niet eens weten dat een dergelijke steen bewerkt is, zullen ze al helemaal niet weten waar de steen vandaan komt lijkt mij. Kennis is nodig wanneer je edelstenen verkoopt.
• Fairtrade stenen bestaan niet. Wanneer iemand dit dus wel schrijft of zegt, gaat er iets fout. Eigenlijk is dit dus misleiding. Een labradoriet, rozenkwarts etc. uit Madagaskar kan nóóit fairtrade zijn. Wanneer iemand een zeer exclusieve partij van een bijzondere steen verkoopt en ze daarbij écht kunnen vertellen welk persoon dit uit de grond heeft gehaald én dit onder goede omstandigheden is gebeurd kan je pas spreken van fairtrade. En dat is een grote zeldzaamheid.
• Staan de landen van herkomst of zelfs de mijnen erbij? Dan heb je een goede verkoper gevonden. Het feit dat ze de moeite doen om dit te achterhalen is erg goed!